| Niezwykle urozmaicona i osobliwa rzeźba terenu, rozległe kompleksy leśne, malownicze jeziora i doliny rzeczne, różnorodna szata roślinna i bogata fauna oraz dobrze wkomponowana w krajobraz sieć osadnicza. Tak w skrócie scharakteryzować można środowisko przyrodnicze Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego. Rok 2025 jest rokiem szczególnym dla Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego ze względu na obchody jubileuszu 35-lecia utworzenia. Park powołany został w 1990 r. na mocy porozumienia pomiędzy Wojewodą Toruńskim i Wojewodą Ciechanowskim, w celu ochrony niepowtarzalnych wartości przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych. Do dziś obszar ten, rozciągający się na pograniczu trzech województw: kujawsko-pomorskiego, warmińsko-mazurskiego i mazowieckiego, zachwyca pięknem lasów, szumem źródlisk, wiekowych dębów i zapachem kwiecistych łąk. Choć w największej części związany z Kujawami i Pomorzem, połączenie z walorami przyrodniczymi Warmii i Mazur oraz Mazowsza stanowi o nieprzeciętnej urodzie i specyfice całego Parku. Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy to również teren doceniany przez naukowców, których wieloletnie badania przyczyniły się do utworzenia Parku, ale i wartościowy pod względem turystyczno-rekreacyjnym, leczniczym i duchowym. Jest także miejscem gdzie od lat najmłodsi i trochę starsi zmieniają się w badaczy zgłębiających tajniki przyrody. Nieprzypadkowo w 1993 r. cały obszar Parku włączony został do „Zielonych Płuc Polski”. Niepodważalnym walorem GLPK są rozległe, wielohektarowe kompleksy leśne zajmujące ok. 70% pow. Parku. Pomiędzy przeważającymi borami sosnowymi, znajdują się fragmenty rzadkich w tej części niżu Polski zboczowych grądów klonowo-lipowych, olsów źródliskowych, jak i grądów świeżych czy świetlistych dąbrów. Spacerując wśród drzew nierzadko natknąć można się na miejsca o prawdziwie „puszczańskim” charakterze. O wysokiej randze przyrodniczej GLPK świadczy utworzenie w jego granicach dwóch obszarów ochrony siedlisk Natura 2000 oraz siedmiu rezerwatów przyrody. Duże znaczenie w kształtowaniu środowiska przyrodniczego GLPK miało ostatnie zlodowacenie Polski. Lodowiec wykształcił na tych terenach unikalny krajobraz młodoglacjalny, ze wszystkimi klasycznymi formami geomorfologicznymi. Formy te na przemian wklęsłe i wypukłe oraz znaczne różnice w wysokości terenu, miejscami nadają krajobrazowi znamiona podgórskiego. Szczególnie atrakcyjnie pod względem rzeźby terenu prezentuje się północna część Parku, okolice Górzna i Fiałek, a także dolina rzeki Brynicy. Walory krajobrazowe GLPK podnoszą malowniczo położone jeziora. Brynica jest główną rzeką Parku i stanowi oś hydrograficzną tego terenu. W okolicy wsi Buczkowo nabiera charakteru górskiego potoku oraz żłobi głęboki i stromy jar. Zbocza jaru, sięgające 40 metrów, porasta cenny wiekowy las. Z uwagi na wysokie walory przyrodnicze i krajobrazowe, od 1955 roku jar objęto ochroną rezerwatową. Brynica jest swoistym symbolem Parku. Rzeka wyznacza częściowo granicę województw, gmin i Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych. Oddziela również ziemię dobrzyńską od ziemi lubawskiej. Roślinność GLPK odznacza się dużym bogactwem, różnorodnością i naturalnością. Występuje tu ponad 900 gatunków roślin naczyniowych, w tym wiele podlegających ścisłej ochronie. Niektóre z nich widnieją w wykazie gatunków chronionych Dyrektywą Siedliskową Natura 2000. Specyficzną cechą flory Parku jest występowanie gatunków górskich. Poprzecinane enklawami łąk lasy stanowią siedlisko dla wielu gatunków zwierząt. Szczególnie bogaty jest świat ptaków. Spotkać tu można bielika, kanię rudą, bociana czarnego, orlika krzykliwego, zimorodka czy gęś gęgawę. Wędrując wśród różnorodnych siedlisk nietrudno usłyszeć charakterystyczny odgłos żurawi, zwany klangorem. To właśnie ten majestatyczny ptak uznany został za symbol GLPK i dumnie widnieje w logotypie Parku. Fauna kręgowców GLPK szacowana jest na ponad 250 gatunków. Obok pospolicie występujących dzików, zajęcy, borsuków, saren i jeleni, coraz częściej zobaczyć można również łosie oraz wilki. Spośród ssaków około 25% stanowią nietoperze. Stwierdzono występowanie 11 gatunków, co stanowi ponad 90% chiropterofauny tej części Niżu Polski. Bogactwo przyrodnicze GLPK uzupełniają liczne pomniki przyrody oraz obiekty cenne pod względem historyczno-kulturowym. Wśród nich są zabytkowe kościoły, chłopskie chaty, kuźnie, stajnie, pozostałości po zespołach młyńskich i grodziskach średniowiecznych. Tekst: Tomasz Górny – dyrektor Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego Zdjęcia: Pracownicy Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego: Krzysztof Pokrętowski, Piotr Witkowski | An exceptionally diverse and unique terrain, vast woodland areas, picturesque lakes and river valleys, diverse vegetation and rich fauna, as well as a network of settlements that blend well into the landscape. This is how the natural environment of the Górzno-Lidzbark Landscape Park can be briefly summarised. 2025 is a special year for the Górzno-Lidzbark Landscape Park as it celebrates its 35th anniversary. The park was established in 1990 under the agreement between the Province Governor of Toruń and the Province Governor of Ciechanów to protect unique natural, landscape, and cultural values. To this day, this area, stretching across the border of three voivodeships: Kuyavian-Pomeranian, Warmian-Masurian and Masovian, enchants visitors with the beauty of its forests, the hum of its springs, rustle of its ancient oaks and the scent of its flower-filled meadows. Although mostly associated with the Kuyavia and Pomerania, its connection with the natural beauty of Warmia and Masuria, as well as Mazovia, makes the entire Park exceptionally beautiful and unique. The Górzno-Lidzbark Landscape Park is also an area appreciated by researchers, who have contributed to its creation through many years of research; it is also highly valued for its tourist and recreational, therapeutic and spiritual qualities. It is also a destination where, over the years, children and those a bit older have transformed into explorers delving into the secrets of nature. It was no coincidence that the entire area of the Park was incorporated into the ‘Green Lungs of Poland’ area in 1993. An indisputable advantage of GLPK are its extensive, multi-acre woodland complexes covering around 70% of the Park area. Among the predominant pine forests, there are sections of oak-hornbeam forests on a slope – with linden and maple trees, spring alder carrs, as well as fresh oak-hornbeam forests and thermophilous oak forests, which are rare in this part of the Polish Plain. Walking among the trees, it is not uncommon to find places with a true ‘primeval forest’ character. The high natural value of GLPK is evidenced by the creation of two Natura 2000 habitat protection areas and seven nature reserves within its boundaries. The Last Glaciation in Poland played a significant role in shaping the natural environment of GLPK. The glacier has shaped a unique young-glacial landscape in this area, with all the classic geomorphological landforms. These alternating concave and convex landforms, along with significant differences in elevation, locally give the landscape a piedmont character. The northern part of the Park, the areas around Górzno and Fiałki, as well as the Brynica River valley, are particularly attractive in terms of landform. The scenic value of GLPK is enhanced by its picturesquely situated lakes. The main river of the Park is the Brynica, and it forms the hydrographic axis of this area. In the vicinity of the Buczkowo village, the river takes on the character of a mountain torrent and carves out a deep and steep ravine. The slopes of the ravine, reaching 40 yards, are covered with valuable old-growth forest. Due to its high natural and landscape value, the ravine has been protected as a nature reserve since 1955. Brynica is a kind of symbol of the Park. The river partially marks the borders of voivodeships, municipalities and Regional Directorates of State Forests. It also separates the Dobrzyń Land from the Lubawa Land. The flora of GLPK is characterised by its richness, diversity and naturalness. Over 900 species of vascular plants occur here, including a number of strictly protected species. Some of these are listed in the Natura 2000 Habitats Directive as protected species. A characteristic feature of the Park’s flora is the occurrence of mountain species. The forests, interspersed with enclaves of meadows, provide a habitat for many species of animals. The world of birds is particularly rich. Here, you can encounter white-tailed eagles, red kites, black storks, lesser spotted eagles, kingfishers, and greylag geese. While wandering among diverse habitats, it is not unusual to hear the characteristic sound of cranes, known as clangour. This majestic bird has been chosen as the symbol of GLPK and proudly appears in the Park’s logo. The vertebrate fauna of GLPK is estimated at over 250 species. In addition to the commonly found wild boars, hares, badgers, roe deer and red deer, elks and wolves are also becoming increasingly common. Bats account for approximately 25% of all mammals. Eleven species were identified, representing over 90% of the chiropterofauna in this part of the Polish Plain. The natural wealth of GLPK is complemented by numerous natural monuments and objects of historical and cultural value. These include historic churches, peasant cottages, forges, stables, remains of mill complexes and medieval settlements. Text: Tomasz Górny – the Director of the Górzno-Lidzbark Landscape Park Photography: The Górzno-Lidzbark Landscape Park employees: Krzysztof Pokrętowski, Piotr Witkowski
|
